Ο Ψαθόπυργος και παλιότερα Ζαχουλίτικα ή Ζαχουλιώτικα είναι ένα χωριό 16,4χλμ βορειοανατολικά της Πάτρας. Οι Ζαχουλίτες κάτοικοι προέρχονται από τον Δήμο Ευρωστίνης του νομού Κορινθίας. Κάτω από τον σιδηροδρομικό σταθμό και μέχρι την παραλία, υπήρχε έλος στο οποίο διαβιούσαν βδέλλες που αλιεύονταν από τους περιοίκους είτε για θεραπευτική χρήση είτε για εμπόριο. Το 1903 το έλος αποξηράθηκε με μέριμνα των περίοικων και το έδαφος καλύφθηκε από σταφιδάμπελα, Η στενή παραλιακή πεδιάδα, που εκτείνεται από την Αιγιάλεια μέχρι την Πάτρα, διακόπτεται από τον όρμο Ερινεού έως τον όρμο του Ψαθοπύργου από το βουνό Ζήρια, το οποίο αποτελεί προέκταση του όρους Παναχαϊκού και υψώνεται σχεδόν μέχρι και την ακτή. Από τον Ψαθόπυργο η στενή παραλιακή πεδιάδα συνεχίζεται για 16χλμ ακόμα, συνεχώς διευρυνόμενη μέχρι και την Πάτρα. Από τα έλη που υπήρχαν ένα μικρό ανώνυμο, περίπου 50μ. από την τελευταία οικία στην ανατολική πλευρά του Ψαθοπύργου, εκτάσεως 10 στρεμμάτων δεν υπάρχει πια, ενώ ένα άλλο επίσης μικρό έλος σε μικρή απόσταση από το προηγούμενο, εκτάσεως 15 στρεμμάτων, εκτείνεται στην παραλιακή γραμμή του Ψαθοπύργου και ονομάζεται Μαύρη Λίμνη. Πάντως τα νερά της βροχής λιμνάζουν ακόμη και σήμερα κατά τους χειμερινούς μήνες στην τοποθεσία του Ψαθοπύργου. Το βάθος της θάλασσας στον όρμο του Ψαθοπύργου, εκεί όπου η στεριά σχηματίζει ένα γραφικό ορθογώνιο τρίγωνο, στην βόρεια πλευρά του οποίου εκτείνονται σχεδόν σε ευθεία οι οικίες του χωριού, ποικίλλει περίπου στα 34μ.

Αναφέρεται ότι ο Γουλ. Βιλλεχαρδουΐνος, πρίγκηπας της Αχαΐας, αναχώρησε από την Πάτρα με τα στρατεύματά του περί τα μέσα Σεπτεμβρίου 1259 και έφτασε στον Ψαθόπυργο από όπου και πέρασε στην Ναύπακτο και από εκεί στην Άρτα για να βοηθήσει τον πεθερό του, δεσπότη Μιχαήλ Β’. Αυτό σημειώνεται στον στίχο 3626 του Χρονικού του Μορέως, ο οποίος αναφέρει «επέρασεν την θάλασσαν του Πάκτου (Ναυπάκτου) εις τον Πύργον (Ψαθοπύργου)». Ο Gerland 59 παρατηρεί ότι κατά τα τέλη της α’ Ενετοκρατίας (1408-13) οι Ενετοί ενδιαφέρονταν να μείνουν στην Πάτρα προπαντός για να έχουν στην κατοχή τους τον «έναντι της Ναυπάκτου (Ενετοκρατούμενης) Πύργον», δηλαδή τον Ψαθόπυργο.

Επίσης έγγραφο της κοινότητας Ραγούζης τον αναφέρει ως Πύργος. Σύμφωνα με το έγγραφο, την 5η Μαρτίου 1448 πλοίο που ήθελε να φορτώσει σιτάρι εντός του κορινθιακού Κόλπου, ναυάγησε «στην παραλία κάτω από τα νερά του πύργου» (ala spiaza, sopra l’acqua del Pirgo). Ακόμη ο διοργανωτής Κορνέρ της τελευταίας ενετοκρατίας σε έκθεση του αποκαλεί τον νυν Ψαθόπυργο Psata, από όπου μεταφέρονταν εμπορεύματα στις απέναντι ακτές της Στερεάς Ελλάδας.

Ο λιμενοδείκτης του Τάγια αναφέρει για τον Ψαθόπυργο: «από τη Βοστίτζα ως τα Καστέλλια πονέντι γαρμπή (Λιβοζέφυρον) είναι μίλλια λ’ και σ’ αυτήν την στράτα βρίσκεις τον Πύργο. Ο Πύργος είναι πόρτο καλό δια τον πονέντι (ζέφυρο) και δια τον λεβάντι (Απηλιώτη) και από εκεί μίλλι είναι το Δρέπανο».

Ο Leake III, μεταφράζει τον Ψαθόπυργο ως ψάθινο πύργο, όπου έβρισκαν καταφύγιο τα ψαροκάικα της ευρύτερης περιοχής του Ρίου. Σημειώνει επίσης ότι κοντά στην ακτή υπάρχουν τα ερείπια ενός πύργου, ο οποίος μπορεί να ήταν οχυρό της Αθηνάς ή κτίριο μεταγενέστερο χτισμένο πάνω σε θεμέλια από αρχαία κτίσματα. Και ο Pouqueville αναφέρει τον Ψαθόπυργο σαν καταφύγιο (με πεύκα και άλλα δέντρα) των ψαροκάικων της περιοχής. Οι Dodwell, Leake και Curtius, με τον Leake να είναι ο κατηγορηματικότερος), τοποθετούν στον Ψαθόπυργο ή κοντά σε αυτόν το Αρχαίο Τείχος της Αθηνάς.

Αν υιοθετήσουμε την άποψη του Leake μπορούμε να εξηγήσουμε πως δια μέσου της φραγκοκρατίας ο πύργος διατήρησε την ελληνική του ονομασία, Pirgos. Επίσης από το έγγραφο του ενετού Κορνέρ έχουμε το συμπλήρωμα του σημερινού συνθέτου, Ψαθόπυργος.

Το πρώτο συστατικό της σύνθετης ονομασίας σύμφωνα με αρκετά λεξικά προέρχεται από το γεγονός ότι στο βαλτώδη τόπο έφυε το ομώνυμο φυτό ψαθί.

Ο τόπος άρχισα να κατοικείται μετά το 1886, όταν κάτοικοι της ζαχόλης Κορινθίας μεταφέρθηκαν εκεί και ξεκίνησαν καλλιέργεια σταφίδας με μεγάλη επιτυχία. Αρχικά το χωρίο λεγόταν ζαχουλίτικα, γρήγορα όμως επικράτησε η ονομασία Ψαθόπυργος και το χωριό απέκτησε σιγά σιγά φήμη εξαιρετικού θέρετρου (Νουχάκης 518,519,526). Την 27η Απριλίου του 1941, αποβιβάσθηκαν από τη Ναύπακτο οι πρώτοι Γερμανοί οι οποίοι προχώρησαν κατά της πόλης των Πατρών. Την 22η Ιουνίου 1944, μια ομάδα ανταρτών επιτέθηκε στο σιδηροδρομικό σταθμό του Ψαθοπύργου και απελευθέρωσαν 24 ομήρους οι οποίοι προηγούνταν. Κατά την επίθεση σκοτώθηκαν 4 Γερμανοί τραυματίστηκαν 3 καθώς και οι μηχανοδηγός και θερμαστής της αμαξοστοιχίας (Λάγαρης 26, 104, Θωμόπουλος 39, 52, 64, 70, 75, 80, 310, 364, 473, Λέκκας .8, 9, 41, επ. Ελευθ. ΣΤ’ 182, ΙΒ’ 1008).

Το Τείχος (οχυρό) της Αθηνάς αναζητήθηκε στον όρμο του ψαθοπύργου «ονομαζόμενον από ερειπωμένο πύργο, ο οποίος είχε τη θέση του αρχαίου οχυρού ή στη θέση του ίδιου του ακρωτηρίου Δρέπανο». Τέλος επισημαίνεται ότι 2 χιλιόμετρα ΝΔ του Ψαθοπύργου ευρέθησαν τελευταίως τέσσερις ταφικοί λίθοι γεωμετρικών χρόνων με πήλινα αγγεία (Ν. Παπαχατζής β’ έκδοση .Παυσανίου Αχαϊκών σ.135).

Κατά την απογραφή Corner του 1689 στην Psata, ο πλυθησμός ήταν 13 άνδρες, 2 μεράκια, 13 γυναίκες σύνολο 29 κάτοικοι. Κατά την απογραφή Γριμάνι του 1700 στον Pirgo, ο πληθυσμός ήταν 9 οικογένειες σύνολο 25 κάτοικοι.

Ερείπια του πύργου καθώς και μια λίθινη ενεπίγραφη στήλη σώζονται στο άλλοτε κτήμα Κλεομ. Παπασπηλιόπουλου, 350 μέτρα περίπου μακριά από την σιδηροδρομική γραμμή. Πάνω από τον Ψαθόπυργο (ύψωμα Καλονεράματα ύψ. 600 μ.), αριστερά του οποίου ρέει ο Βολιναίος, υπήρχε θαυμάσιος καταρράκτης, τον οποίο αναφέρουν οι περιηγητές για την μεγαλοπρέπεια του.

Ένα μήνα μετά την επανάσταση του 1821, αποβιβάστηκε με στρατό στον ψαθόπυργο ο Μουσταφάμπεης, απεσταλμένος του Χουρσίτ, με σκοπό να καταπνίξει την επανάσταση στο Αίγιο. Τον Απρίλιο του 1829 μετά την τακτοποίηση τη λήξη της πολιορκίας της Ναύπακτου, αποβιβάστηκε ο Καποδιστρίας ο οποίος συνέχισε την πορεία του για το Ναύπλιο.